Shoqria informatike

Shoqria informatike                      Biznesi Elektronik

Ne ekonomin e dituris baz per  rritje - ekonomike eshte dituria arsimimi inovacionet , hulumtimeet shkecore perdorimi I rrjetave kompjuterike etj.

Sot thuhet se po jetojm ne epoken e shoqeris informatike ku si rezultat I zhvillitit te shpejt te teknologjis informatike dhe aplikimit te saj shum shpjet ka ardhur deri te transormimi I shoqeris industrial ne shoqeri informatike.

Infornata dhe dituria  jan bere krarakteristika dominuese kurse teknologjia informatike sidomos teknologjia e internetit po e transeferojn menyren se s punojm si e zhvillojm afarizmin dhe si jetojm.

Ne shoqrin informatike informata dhe dituria kan firuar rolin e fuqis dhe te paras dhe jan bere mall I qmuar si asnjehr me par .

Sociologet pohojn se shoqeria informatike eshte shoqeri ne te cilen njerizt jan te lidur njeri me tjetrin ne rrjeta kompjuterike dhe ne jeten e perditshme perdorin teknologjin informatike dhe kopmjuteret si dhe mediumet tjera siq jan telivi\zioni radio dhe internet.

Ekonomistet thon se  shoqeria informatike eshe shoqeri ne te licin sektorin I teknologjis dhe I kompjuterve eshte masiv ose numri I te punsuarve te cilet kryejn pun te bazuar ne dituri.

Avgerou dhe Cronford (2002) thon se shoqeria informatike quhet shoqeria e cila krijon ndan dhe perdor diturin me qellim te  sigurimit te mirqenies se populates te saj.

Peter Drucker ( 1999) thot se ndryshimety bashkohore ne shoqeri nuk duhet kuptuar vetem si ndryshim teknik dhe teknologjik por duhet  kuptuar si tersi e transformimeve ne teknologjiekonomi dhe shoqeri  ku dituria nuk eshte factor I vetem por eshte resurs kryesor I cili percakton kahjen dhe shvillimit te shoqerin  te re e njohur si shoqeri  informatike.

Interneti Interneti filloi

Interneti

Interneti filloi ne fund te viteve te 60-ta nga ARPAnet I cile ishte project I minstris amerikane te mbrojtejes te  SHBA  me qellim qe ti plotsoj dy kushte : rrjeti I komunikimit nuk guzonte te mvaret nga qeverisja e centralizuar  dhe sistemi te vendosej ashtu    qe tem und te punoj edhe nese demtohet ndonje pjes.

Qellimi kryesor I ARPA net ishte  lidhja e bazave ushtrarake dhe hulumtuse qe te mos vie deri te sulmet atomike te mos demtohej funksionimi I rrjetit kompjuterik.

Ne vitin 1983 rrjeti  ARPA net u nda ne dy pjes ne rrjetin ARPAnet I cili perdorej per nevojat e organizatave civile dhe rrjeti  MILINET I cili perdorej per nevoja te ushtris .

Ne vitin 1986 rrjeti  ARPAnet u bashkua me rrjetin NSFNET dhe me bashkimin  e ketyre  dy rrjeteve lindi interneti

Viti 1992 konsiderohet si viti kur internet u be nje e mir e pergjithshme  dhe filloi te perdoret pa kufizime kohore dhe hapsinore.

Mirpo ndikimi  internetit ne zhvillimin e afarizmit bashkohor filloi ne vitin 1993 duke transformer eknonomin industrial ne nje ekonomi te re dhe rrejedhja e dokumentave behet ne menyr elektronike pavarsisht se ku gjendet lokacioni I ndermarrjes .

Zhvillimi i internetit dhe zhvilli I shoqeris infrmatike ka kaluar nepr tri faza :

Faza e par  interenti ( fundi I viteve te 80 dhe fillimi I viteve te 90 )

Faza e dyt Intraneti ( nga viti 1996)

Faza e tret  Ekstranet ( 1997 ) .

Intraneti

        Intraneti eshte rrjet kompjuterike mbrenda nderrmarrjes e cila  funksionon ne menyr te ngjashme dhe kompatibile sipas principeve te internetit.

Intraneti eshte rrjet privat I mbrojtur nga vizitoret perms sistemit firewalls  cili vendoset ne mes te  sistemit te mbrendeshem te nderrmarrjesdhe rrjetit te jashte duke perfshir edhe internetin.

Intranetet perdorin gjuhen HTML  per  te programuar webfaqet dhe lidhjet e  hypertekstit kursje qasja mund te behet nga infrastruktura ekzstuese e rrjetit pa kerkuar ndonje hardver special  si dhe perdor softveret kopmjuterik egzistues si windows xp , office ,www etj .

Ekstranetet

Intranetet privat qe ju lejojn qasje shfrytezuesve te jashtem individeve dhe nderrmarrjes ne intrantet e tyre quhe ekstranete.

Ekstranet eshte rrjet   afarist privat I cili ka lindur me lidhjen e intraneteve te  disa organizatave qe bashkpunojn dhe jan partner afarist.

Ne kuptimin hierarik Intraneti eshte pjes e ekstranteti ndersa ekstaneti eshte pjes e internetit.

Ekonomia e dituris Shprehja ekonomi e dituris

Ekonomia e dituris

Shprehja ekonomi e dituris ka filluar te perdoret ne vitin 1997 per te shenuar produktet dhe sherbimet e reja dhe rritjen e shpejt te ekonomis  , sidomis te sektorve te ekonomis ne te cilet bazohen ne perdorimin e indernetit.

Ekonomia e dituris eshte diciplin e cila merret me ndikimin multidimensional dhe nderdiciplinor shoqror ,ekonomik  , teknologjik te perdorimit te teknologjive te reha dhe rrjetave kompjuterike ne aktivitetet ekonomika

Ekonomia e dituris fokusohet ne : ndryshimet teknologjike si rezultat I perdorimit te rrjetave kompjuterike siq jan : internet , ekstraneti , intraneti  , ne rritjen e rolit te informative dhe ne perdorimin ekapitalit intelektual.

Definimi I ekonomis te dituris quhet ekonomi ne te cilen rritja ekonomike dhe permirsimi I standardit jetsor nvaren nga krijimi I dituris dhe  shperndarjes te saj.

Dallimi ne mes te ekonomis industrial dhe ekonomis te dituris

Ne ekonomin industrial struktura e ekonomis eshte dominuar nga faktroet dhe resureset fizike : lenda e par m,objekti I punes dhe fuqia puntore  ndersa ne ekonomin e dituris dominojn faktoret jo material : informat dhe dituria .

Dallimet ne mes te ekonomis industrial dhe te dituris

Kaptali  fizike dhe financiar                              informata dhe dituria (kapitali intelektual )

Rrethina afariste : Lokale  fizike                                               Globale /Virtuale

Resurset afariste : Fizike te prekshme te pa prekshme

Ndryshimet : Periodike te perhershme te pa parashikusheme

Infrastruktura afariste : fizike informatike ,rrjetore ,elektronike

Te dhenat ,informatat dhe dituria

Te dhenat ,informatat dhe dituria

Te dhenat jan shenime  dhe permbajn porosi ose mesazhe te cilat nuk kan ndonje qellim dhe paraqesin shenime ne detale  lidhur  me ndonje aktivitet, ngjarje ose transakcion etj .

Informata eshte e dhene e perpunuar dhe e rregulluar ashtu qe tem und te perdoret gjat procesit te marrjes te vendimeve  dhe iu dedikohet menaxhmentint sepses jell njohuri dhe dituri te re  qe sherben si  baz per marrjen e vendimeve .

Procesimi  I te dhenave ne informata

Shprehja procesim I  te dhenave eshte shprehje e cila perdoret per te perhskruar ndryshimet eventuale te cilat kan ndodhur ne te dhena me qellim te fitimit te informates

Porcesimi I te dhenave kalon ne disa faza : shenimi I transakcionit ne te dhena , kodimi I te dhenave  ne nje form te caktuar , deponimi I te dhenave duke I ruajtur ne menyr qet te sherbejn gjat procesit te prodhimit, selektimi I te dhenave .

Faza e transofrmimit te te dhenave perfshin perllogarijten e vleres te fitar nga operacionet artimetikologjike , permbledhja e te dhenave dhe klasifikimi I te dhenave dhe identifikimi I tyre

Faza e informative dalese perfshin prezantimin  e rezultateve ,kopjimin  dhe bartjen e te dhenave  neprmjet ndonje sistemi the kanali telekomunikimi.

Ne ekonomin e dituris Informata eshte resurs I rendesishem ekonomi k , lend e pare per te prodhuar diturin  ,factor kryesor  I produktivitetit , factor kryesor I suksesit ne treg , mall me I qmuar ne treg  etj .

Karakteristikat e informates  jan : te jet relevante , e sakt  , te arrij me koh  ,  te  jet e plote  , te  jete ekonomike   ,  efikase dhe e besueshme .

Atributet e informates jan :

Sasia e informates shpreh numrin mesatar te vendosje binare te cilat jan te nevojshem per zgjidhjen e ndonje problem ose per marrjen e ndonje vendimi

Cilsia e informates  - eshte nese ajo informat I plotson nevojat per shfrytezuesin  , paraprakisht te krijoj kushte  ne menyr qe marrsi I informates te marr vendime te dobishme .

Vlefsmeria e informates ne koh lidhet ngusht me analizen e ndjeshmeris qka nese e cila analiz ka te beje me testimin e vendime dhe te alternative dhe qfar mund te jet vlera e pritur e  informates  Brenda intervalit te caktuar kohor .

Dituria paraqet nje bashkesi  te informatve ne nje fush te caktur  dhe mund te defionhet si resurs jo material  dhe perbehet nga bashkesia e ideve  , intuita ,pervoja , shkathesit , dhe te mesuarit .

Dituria ka potencial  qe te krijoj vler ekonomike ndonse eshte resurs  jo material  , sa me shum njerz qe perfshihen ne krijimin  dhe shperndarjen e dituris vlera e saj rritet .

Llojet e dituris :

Ditura Eksplicite eshte ajo ditori e cila eshte e deponuar ne libra dhe mund te  fitohet duke mesuar te perdoret dhe te bartet ne produktet e reja ne paisjet teknike etj .

Dituria e bazuar ne provoj eshte ajo dituri e cila krijohet nga pervojat e individeve dhe permban ne vete vlera te arritura presonale te individtit.

Dituria impliciete eshte karakteristik dhe specific e vetem nje organizate te caktuar dhe eshte veshtir te kopjohet  , sepse ka lindur ne kuader te organizates   gjat kryerjes te punes dhe zgjidhjes te problemeve .

Modeli i ekonomis te dituris paraqet konfergjencen e tri teknologjive kompjuterike , komunikuse dhe informatike ne nje teknologji te vetme  the te njohur si teknologjia e internetit e cila ka ndodhur ne vitin 1970-1980.

Modelin e ekonomis te dituris e perbejn  : digjitalizimi I produkteve dhe sherbimeve te reja  , biznesi elektronik  , pagesat elektronike .

Modeli I nderrmarjes B- Web nenkupton nje rrjet te furnizuesve , shperndarsve  ,konumatorve  te cilet  zhvillojn transakcione afariste nepermes internetit dhe mediumeve tjera elektronike me qellim te prodhimit te prodhimit te produkteve dhe sherbimeve .

Konsumatori eshte  mbret sepse duke I u falenderuar inernetit ai eshte I informuar mir lidhur me oferten e produkteve dhe sherbimeve me shpenzime te uleta te kerkimit gje qe I mundson te zgjedh produktin me kualitativ dizajnin dhe qmimin e produktit pamvarsisht lokacionit se ku gjendet .

Karakteristika e ekonomis sipas don tapscoot jan :

Ekonomi e informative e dituris  dhe e kapitalit intelektual- kjo bazohet ne perdorimin e njohurive te njerzve aty ku prodhohet ,vlera krijohet nga truri e jo nga muskujt

Ekonomi e re

Ekonomi e  re – ne te cilen komunikimu ndernjerzor shperndarja e programve ,transakcionet afariste banzohen ne kodin binary 0 dhe 1 , vlera e ekonomis krijohet permes dituris dhe shperndarjes te saj.

Ekonomi virtual –ne te cilen informatat rrjedhin ne form te bitev dhe krijon aktivitete virtuale te cilat kan tri dimenzione : kohor , hapsinor , structural.

Ekonomi molekulare  - ku ndermarrjet e vjetra zevendesohen ne tersi me dinamik molekulare.

Ekonomi e rrjetave  kompjuterike  - e cila bazohet ne shvillimin e afarizmit dhe komunikimit me perdorimin e rrjetave kompjuterike ku kufijt e prendshem dhe te jashte jan fluid .

Eleminohen ndermjetsuesit -  mirpo paraqiten infondermjetsuesit te cilet ndihmojn qe blersit te sigurojn informata relevante nga websajtet e caktuara ne rastet kur deshirojn te marin vendime lidhur me blerjen e produkteve te caktuara.

Integrimi i disa teknologjive : si teknologjis kompjuterike , komunikimit ,informatike dhe konvergjencesndermjet tyre .

Ekonomi e inovacioneve - jan forc shtytese e aktiviteteve ekonomike dhe e suksesit te subjekteve ekonomike .

Ekonomi ku zvoglohen dallimet midis prodhimit dhe konsumit – prodhimi masiv zevendesohet me prodhimin sipas porosis dhe konsumin masiv.

Ekonomi ne koh reale – ne te cilen factor kyq i aktiviteteve ekonomike eshte veprimi ne koh reale gje qe shkurton ciklin jetesor te produkteve .

Ekonomia Globaale

Ekonomia Globaale – ku levizja e lire e lir e informative ,kapitalit ,ideve dhe njerzve , eliminohen kufijt nacional ,kulturor ,organizativ  , politik etj .

Krijohen trauma dhe konflikte masovike – sepse tekologjit e reja po e transofromojn ekonomin globale dhe po e ndryshojn fuqin puntore per sa i perket masdhsis dhe perberjes te saj si dhe kerekon dituri per sukses .

Trendet e reja ne ekonomin e dituris jan : krijimi i industrive  te cilat bazohen ne informata dhe dituri ,rritja e te hyrave te konsumatori , rritja e konsumit , rritja e kereses per produkte dhe sherbime  luksoze .

Fyt I ngusht I cili I kufizonte aftesit e nderrmarjes ne epoken e industrializimit ishte prodhimi ndersa  fyt I ngusht I ekonomkis te dituris  eshte aftesia per dizajnimin dhe krijimin e produkteve dhe sherbimeve

Ndikimi i internetit ne zhvillimin e afarizmit bashkohorë

Ndikimi internetit ne zhvillimin e biznesit filloi nga viti 1992 kur ai u be nje e mir e pergjithshme  ,  megjithat thuhwt se viti 1993 eshte viti kur filloi ndikimi i internetit ne biznes.

Biznesi elektronik paraqet nje form bashkohore te organizimit te afarizmit e cila ne mas te madhe mvaret nga perdorimi i teknologjis infortmatike komunikuese ,e sidomos te internetit ne zhvillimin e funksioneve afariste.

Bota afariste nuk eshte fokusuar ne prodhim ,shperndarje dhe rritjen e pjesmarrsve ne tre , siq ndodhte ne ekonomin e industrial  , por eshte e fokusuar kah nevojat dhe deshirat e konsumatorve , pra interneti mundsoi biznesiin elektronik edhe mund te themi se biznesi elektronik eshte pasoj e internetit.

Serviset e Internetit

Serviset e internetit jan nje numer i veglave dhe serviseve te cilat dallohen njera me tjetren por te cilat praktikisht e lehtesojn hulumtimin dhe gjetje e te dhenave ne internet me te njohurat jan  .

Posta elektronike- filloi me (1969) eshte njer servis i internetit i cili siguron kembimin e shpejt dhe praktik tete porosive tekstuale elektronike dhe te datotekave kompjuterik me ndihmene rrjetave kompjuterike LAN dhe WAN

Posta elektronike dergohet nha nje kompjuter ne kompjuterin tjeter me rrjetin kompjuterik dhe bartet me ndihment  e protokolit SMTP i cili mundson krijimin , dergimin dhe leximin komunikim kebmimin dhe shkarkimin elektronik nga serveret anonym .

World Wibe Web  ( WWW ) – u formua ne vitin (1989) nga world wide web consortium i njohur se w3c , www paraqt nje pako elektronike e cila mund te permbaj tekste grafike animacione me zed he video ne seksione te quajtura web-faqe e cila lidhet ne menyr elektronike me web faqet tjera dhe mund te shikohet nga qdo lloj i kompjuterit

Web dokumentacionet i kan dy karekteristika te rendsishme : a ) nuk prezantojn ndonje radhitje specifike ose hierarkike te informative  , b ) dhe informatat te jen ne lidhje te dyfishte me informatat tjera .

Web dokumentat shkruhen ne formatin e gjuhes programore html e cila percakton se si do te duket ndonje informat dhe si do te paraqitet ajo tek shfrytezuesi ne internet dhe qasja eshte e mundur perms aplikaciobneve te quajtura Browser te Webit  ku shfrytezuesi mund te qaset pa marr parasysh lokacionik ku ndodhet .

Website eshte i njejt me nje revist te vetme vetem ne vend te faqev te letres te Web- site kemi nje grumbull te Web-faqeve te cilat paraqiten ne ekranin e kompjuterit .

Bartja e te dhenave ne distanc (FTP)—mundosn qe datotekat e krijuar te barten ne nje kompjuter tjeter pa pasur nevoj qe te barten me disket ose me ndonje medium tjeter , ndersa  qasja ne server behet si shfrytezes  anonim ose i rregull qe nenkupton perdorimin e passwordit .

Telnet – mundeson shfrytezuesit te disponoj me nje numer identifikues vail nga kompjuteri i tij te lidhet ne ndonje kompjuter tjeter ne distance gjeografike dhe ne lokacionin fizik te kryej ndonje veprim .

Lista derguese – eshte adres  e veqant e postes elektronike , lista derguese verteton permbajtejen e postes elektronike dhe kur ndonje shfrytezesi e dergon porosin ne at adres serveri i cili ia percjell te gjithve qe jan perfshir ne listen derguese .

Ekzistojn disa lloje te listave derguese : lista derguese e bashkpunimit , e pergjithshme  e bashkpunimit dhe lista moderator, mvarsisht nga reagimi i pranuesit ai mund ta hap  , mund te mos reagoj , ta fshiej at , te ia dergoj dikujt tjeter etj

Newsgroup-puna ne grupe diskutuese nenkupton pjesmarrjen ne diskutime te ndrysme nepermjet rrjetave kompjuterike  , grupet diskutues mund te jen forume ne internet te cilat mundojn komunikimin dhe diskutimin ne grup nepermjet antarve te grupit deh mbeshtetja e punes ne grup behet nga softweri Microsoft Net Meeting  .

Internet Relay Chat ( IRC ) paraqet nje kanal komunikim ne internet i cili mundeson shfrytezuesit te marr pjes online ne biseda  online ne koh reale  , pra eshte nje medium fo ormal per zhvillimin e bisedave.

Bisedat telefonike ne interent- mundoojn biseda nepermjet internet ne saje te lidjes ste telefonave te shfrytezuesit ne adres te interentit dhe cmimet e  besdave jan shum me te ulta se sa qmimet e bisedave me ndihmen e rrrjetit fiks dhe mobil.